สมองสร้างสารคลายเครียดได้เอง

            คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด สหรัฐอเมริกา ค้นพบว่าสมองสามารถสร้างสารจำพวกโปรตีนที่มีฤทธิ์เหมือนยาคลายเครียด พวกแวเลี่ยม (Valium) หรือ diazepam ได้

            โปรตีนดังกล่าวได้ชื่อว่า diazepam binding inhibitor หรือ DBI มันสามารถคลายจังหวะการทำงานที่มากเกินไปของสมองลงได้ และในอนาคตก็ไม่แน่ว่าอาจนำไปสู่การต่อยอดเป็นยาที่นอกจากจะคลายเครียดได้โดยไม่ติดยาแล้ว ยังอาจสร้างเป็นยาระงับชัก หรือยานอนหลับด้วยก็ได้

            ดร.จอห์น ฮิวจ์นาร์ด (John Huguenard) ศาสตราจารย์สาขาประสาทวิทยาแห่งคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด หัวหน้าคณะวิจัยกล่าวว่า นี่เป็นการค้นพบที่น่าตื่นเต้นมาก และนับเป็นครั้งแรกที่พบว่าศูนย์ลึก ๆ ใจกลางสมองสามารถสร้างเปปไทด์ที่ทำหน้าที่เหมือนยาคลายเครียดประเภท benzodiazepines หรือ diazepam ได้ ซึ่งยากลุ่มนี้เคยเป็นที่นิยมใช้อย่างมากมายเมื่อยุค 40-50 ปีก่อน แต่เนื่องจากพบว่า มันสามารถเกิดอาการติดยาได้ ความนิยมจึงเสื่อมลง คงได้แต่เพียงแนวคิดที่จะแสวงหาค้นคว้ายาที่มีฤทธิ์เหมือนกันแต่ไม่เสพติด แต่จวบจนปัจจุบันยังค้นไม่พบ

            DBI ตัวนี้นับเป็นสารธรรมชาติที่สมองหลั่งหรือสร้างออกมาเพื่อการคลายเครียดหรือระงับชัก สารธรรมชาติทำนองนี้ที่เคยมีการค้นพบมาแล้วว่า ร่างกายหรือสมองหลั่งเพื่อแก้ไขสถานการณ์บางอย่างได้ เช่น endorphins ที่ร่างกายสร้างขึ้นมาเพื่อลดอาการเจ็บปวดหรือสร้างความสุขสบาย หรือที่ค้นพบเร็ว ๆ นี้ก็มีสารพวกที่เรียกว่า endocannabinoids ซึ่งเป็นสารที่มีฤทธิ์คล้ายกัญชาที่ทำให้คนเราผ่อนคลาย ความจำดี เจริญอาหาร หรือลดปวด สารกลุ่มเหล่านี้เรียกรวม ๆ ว่าเป็น endogenous substances

            DBI จับกับรีเซปเตอร์ที่ชื่อ GABA บนเซลล์สมอง โดย GABA เป็นรีเซปเตอร์ที่มีหน้าที่ยับยั้งกระแสประสาท ไม่เกิดการส่งต่อกระแสประสาทต่อไป มันมีปริมาณมากถึง 1 ใน 5 ของรีเซปเตอร์ทั้งหมดของสมอง

            ยาพวก benzodiazepines มีกลไกกระตุ้นการทำงานของ GABA จึงทำให้ไม่มีการส่งต่อกระแสประสาทผ่านต่อไป

            DBI พบในส่วนของสมองที่ชื่อธาลามัส (thalamus) ซึ่งเป็นศูนย์ของการส่งผ่านกระแสข้อมูลความรับรู้ (sensory information) เมื่อ DBI ทำงานการส่งผ่านกระแสความรับรู้ อย่างเช่น ความเครียดก็ไม่เกิด สมองก็ผ่อนคลาย หรือแม้แต่กระแสการชัก (seizure) ก็ไม่เกิด ผลคือการระงับชัก

            คณะนักวิจัยแห่งสแตนฟอร์ดทดลองโดยการใช้หนูทดลองที่ดัดแปลงให้รีเซปเตอร์ของ DBI เสียหายไป เมื่อให้สาร DBI แก่หนูเหล่านี้ หนูพวกนี้ก็ยังทำให้ชักได้ง่ายอยู่ดี อีกด้านหนึ่งของการวิจัยที่คณะนี้ได้ทำคือ ทดลองใช้หนูทดลองที่ดัดแปลงยีนไม่ให้มีการสร้างรีเซปเตอร์ของ DBI พอให้ยาพวก benzodiazepines หนูเหล่านี้จะไม่มีการตอบสนอง แต่พอใส่ DBI เข้าไป การตอบสนองต่อยา benzodiazepines กลับมาเป็นปกติ

            ณ ขณะนี้ พบว่า DBI มีการสร้างและหลั่งเพียงที่ thalamic reticular nucleus เท่านั้น การทำงานของมันจึงค่อนข้างเฉพาะเจาะจงมาก สิ่งนี้ทำให้เกิดความหวังว่า ด้วยความเฉพาะเจาะจงนี้ ในอนาคตจะสามารถต่อยอดสร้างยาให้มีฤทธิ์เฉพาะเจาะจง อย่างเช่น ยาระงับชักหรือยาคลายเครียดที่ปราศจากผลข้างเคียงเช่นในปัจจุบัน