ภก.ศ.เกียรติคุณ ดร.สมพล ประคองพันธ์

    Canagliflozin รักษาเบาหวานชนิดที่ 2    

            Canagliflozin (Invokana) เป็นยารักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ตัวใหม่ที่เพิ่งได้รับอนุมัติจาก US FDA ให้ใช้รักษาโรคเบาหวานในผู้ใหญ่ได้ นับเป็นยาตัวแรกในยารักษาเบาหวานกลุ่มใหม่ที่เรียกว่า sodium glucose co-transporter 2 (SGLT2) inhibitors ซึ่งได้รับการจดทะเบียนในสหรัฐอเมริกา ใช้กินวันละครั้ง ช่วยให้มีการควบคุมโรคเบาหวานได้ดี ขณะที่ช่วยลดน้ำหนักตัวและความดันซิสโตลิกด้วย

            คนไข้ที่เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 มักมีปัญหาในการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด กว่าครึ่งของผู้ใหญ่ที่เป็นโรคนี้ไม่สามารถรักษาระดับน้ำตาลตามที่แนะนำจึงเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

            ยา Canagliflozin มีกลไกการออกฤทธิ์ต่างจากยารักษาโรคเบาหวานที่ใช้กันในปัจจุบัน โดยยานี้ไปลดระดับน้ำตาลในเลือดโดยออกฤทธิ์ต่อไต ทำให้มีการขับน้ำตาลกลูโคสออกทางปัสสาวะได้เพิ่มขึ้น ไตเป็นอวัยวะที่สำคัญในการควบคุมระดับน้ำตาล เมื่อกลูโคสถูกกรองออกจากเลือดไปสู่ไตจะเกิดการดูดกลับจากไตเข้าสู่เลือดอีก ตัวพาที่สำคัญในการลดการดูดกลับของกลูโคสคือ sodium glucose co-transporter 2 (SGLT2) ยา Canagliflozin ออกฤทธิ์ยับยั้ง SGLT2 จึงทำให้มีการขับกลูโคสออกทางปัสสาวะมากขึ้น และลดระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ใหญ่ได้

            ผลการวิจัยทางคลินิกระยะที่ 3 รวม 9 โครงการมีคนไข้ร่วม 10,285 ราย นับเป็นโครงการวิจัยที่ใหญ่ที่สุดที่เคยยื่นข้อมูลการขอขึ้นทะเบียนยาสำหรับโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ผลวิจัยแสดงว่าการใช้ยากิน Canagliflozin ขนาดเม็ดละ 100 มก. และ 300 มก. ทำให้การควบคุมโรคเบาหวานดีขึ้น และผลลัพธ์ขั้นทุติยภูมิเป็นไปตามที่กำหนดไว้คือ มีการลดน้ำหนักและความดันโลหิตซิสโตลิกลดลง มี 2 โครงการวิจัยที่เปรียบเทียบผลการใช้ยา Canagliflozin กับการรักษาตามมาตรฐานปัจจุบัน โดยโครงการหนึ่งใช้ยา sitagliptin และอีกโครงการใช้ยา glimepiride พบว่าการใช้ยา Canagliflozin ขนาด 300 มก. สามารถลดระดับ A1C ได้มากกว่าและลดน้ำหนักตัวได้มากกว่ายาที่นำมาเปรียบเทียบทั้ง 2 ตัว ค่า A1C เป็นเปอร์เซ็นต์ของเม็ดเลือดแดงที่มีน้ำตาลกลูโคสเกาะติดอยู่ เป็นค่าบ่งชี้ถึงค่าเฉลี่ยของน้ำตาลตลอดช่วง 2-3 เดือน ทั้งสองโครงการนี้มีผลข้างเคียงโดยรวมจากการใช้ยา Canagliflozin พอ ๆ กับการใช้ยารุ่นเก่าทั้ง 2 ชนิด

            การศึกษาการใช้ยา Canagliflozin เดี่ยว ๆ หรือใช้ร่วมกับยาที่ไม่เกี่ยวกับการลดน้ำตาลในเลือด (เช่น metformin หรือ metformin + pioglitazone) การเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำมีไม่เกินร้อยละ 5 ในทุกกลุ่ม (Canagliflozin 100 mg มีค่า 3.8% และขนาด 300 mg มีค่า 4.3% ส่วนยาหลอกมีค่า 2.2%) ยังไม่มีการศึกษาที่ยุติเกี่ยวกับผลต่อเส้นเลือด

            FDA กำหนดให้มีการศึกษาผลการใช้ยา Invokana 5 โครงการ หลังจากได้รับอนุมัติให้จำหน่ายเพื่อดูผลกระทบต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด และให้เฝ้าระวังติดตามการเกิดมะเร็งตับอ่อนอักเสบอย่างรุนแรง การแพ้ยาที่รุนแรง การไวต่อแสง ตับผิดปกติ และการตั้งครรภ์ผิดปกติหรือไม่ และการศึกษาในเด็กอีก 2 โครงการเกี่ยวกับความปลอดภัยและประสิทธิภาพของยา

            อาการข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุด ได้แก่ มีเชื้อยีสต์ในช่องคลอด (vulovaginal candidiasis) และทางเดินปัสสาวะอักเสบ เนื่องจาก Invokana มีผลเกี่ยวกับการขับปัสสาวะ อาจทำให้ปริมาณปัสสาวะน้อยลง ทำให้เกิดความดันโลหิตสูงขึ้น หรือมีความดันลดฮวบฮาบเมื่อลุกขึ้นยืน อาจทำให้ง่วงซึมหรือเป็นลม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการให้ยานี้ใน 3 เดือนแรก

            แจนเซ่นและบริษัทในเครือเป็นผู้ถือสิทธิของยา Invokana โดยได้มีข้อตกลงกับบริษัทมิตซูบิชิ ทานาเบ ฟาร์มา แบ่งพื้นที่การจำหน่ายผลิตภัณฑ์ในประเทศต่าง ๆ